۱. این‌قدر دوست‌داشتم طرح‌جلد این دو کار تازه‌ی بیضایی را که حیفم آمد عکس‌شان را این‌جا نگذارم. درضمن با آن شناس‌نامه‌های معروف آدم‌ها‌ی نمایش‌نامه‌ها و فیلم‌نامه‌های بیضایی که آشنا هستید -که مثلن خانواده‌ها را دسته-دسته معرفی می‌کند: کمالی‌ها: گل‌رخ، پدرش و... سنگستانی‌ها...- حالا در «لبه‌ی پرتگاه» بیضایی بدعت‌گذاری‌های جالبی در همین‌شیوه‌ی همیشه‌گی شناس‌نامه‌ی آدم‌های‌اش دارد، که این البته اقتضای نقش‌های این‌فیلم‌نامه هم هست. خوب نمی‌دانم اصلن برای دیگران هم مثل من چنین چیزهایی جذابیت دارد که دارم این‌همه درباره‌شان روده‌درازی می‌کنم یا نه. با ‌نگاهی به‌ همین شناس‌نامه‌ی «لبه‌ی پرتگاه» تا حدودی هم می‌توان متوجه دلیل چیدمان عجیب-و-غریب کستی (به‌جان خودم الان یادم نیست در فارسی چه‌برابری برای Cast قرار داده‌اند) شد که بیضایی برای ساخت این فیلم‌نامه دور هم جمع‌ کرده‌بود. «سهراب‌کشی» هم که به‌شدت هیجان‌انگیز است، هم به‌خاطر موضوع و آدم‌های نمایش که سهراب‌کشی‌ است و آدم‌ها هم رستم، گَردآفرید، سهراب، تهمینه و... و هم به‌خاطر زبان ویژه‌ا‌ش که ‌بخشي از آن را تحت عنوان «مویه‌ی تهمینه»، مژده شمسایی در مراسم بزرگ‌داشت «بخارا» برای بیضایی روخوانی کرد و بنده بسیار مشعوف شدم از شنیدنش. این‌که می‌گویم روخوانی، چون مثل جلسه‌های روخوانی نمایش‌نامه بود، یعنی بازی نمی‌کرد، ولی برای خوندن دیالوگ‌ها حس می‌گرفت، البته آن‌بخشی که خواند به‌گمانم سولی‌لوگ تهمینه بود. و کاش هیچ حسی نمی‌گرفت مژده شمسایی چون دیگر خیلی روی اعصاب بود بعد از سگ‌کشی و مجلس شبیه (حالا هم که باید منتظر «افرا» باشیم! من همه‌اش دعا می‌کردم بیضایی کس دیگری را برای نقش افرا بگذارد که نشد) تکرار همان حس‌ها بی هیچ تفاوتی. سگ‌کشی خیلی خوب بود، مجلس شبیه هم هنوز خوب بود ولی از آن به‌بعدش دیگر تکرار اعصاب‌خَردکنی است. به‌هرحال فقط بیضایی می‌توانست شوق دوباره خواندن را این‌همه برای‌ام زنده کند، بعد از «جست-و-جو» دست‌ام به خواندن هیچ‌کتابی نمی‌رفت.

۲. وقتی در نمایش‌گاه کتاب صحبت «فرهنگ معاصر فارسی» شد، متوجه‌ شدم که هیچ‌کدام از دوستان (که همه هم آدم‌های کتاب‌خوانی بودند) این فرهنگ را نمی‌شناسند. برای همین فکر کردم بد نیست این‌جا هم معرفی‌اش کنم. ببینید. از میان فرهنگ‌ها -یا به‌عبارت صحیح‌تر واژه‌نامه‌ها-ی فارسی، بحث «فرهنگ دهخدا» که به‌کل جداست. این‌فرهنگ هم فوق‌العاده حجیم است و هم اصلن کاربرد عمومی ندارد. تا آن‌جا که من می‌دانم سه فرهنگ مشهور دیگر باقی می‌ماند: «برهان قاطع»، «معین» و «عمید». فرهنگ عمید که کاستی‌های بسیار دارد، از جمله بسیاری واژه‌گان را در خود ندارد (با این‌همه به‌خاطر حجم کم و قیمت مناسب، همیشه کارگشا بوده)، «برهان قاطع» -باز تا آن‌جا که من می‌دانم- علی‌رغم ویژه‌گی‌های‌اش دیگر خیلی کهنه شده و اصلن به‌روز نیست. فرهنگ معین را در همه‌ی این‌سال‌ها به‌عنوان معتبرترین فرهنگ فارسی شناخته‌ایم که علاوه بر کاربرد فراوان‌اش میان اهالی ادبیات، استفاده‌ی عمومی زیادی هم دارد. اما فرهنگ معین هم بسیاری واژه‌گان نو را در بر نمی‌گیرد، ضمن این‌که فرهنگ معین هم حجم زیادی دارد و البته قیمت بسیار بالا. فرهنگ معاصر فارسی بر شانه‌ی همه‌ی این فرهنگ‌ها ایستاده و سعی کرده از برآیند ویژه‌گی‌ها و کاستی‌های آن‌ها بهره بگیرد. تک‌جلدی است بنابراین حجم مناسبی دارد و هم‌چنین قیمت مناسبی. بسیاری واژه‌گان نو فارسی را در بر می‌گیرد و کاملن علمی و به‌طور گروهی تألیف شده. می‌دانید که فرهنگ‌های معتبر دنیا -مشهورترین‌شان «آکسفورد»- توسط گروهی از متخصص‌ترین کارشناسان تألیف می‌شوند. گروه‌هایی که پس از تألیف فرهنگ نمی‌روند پی کارشان و به‌طور مداوم و طی پژوهش‌های گوناگون فرهنگ را روزآمد نگه می‌دارند. در هر ویرایش تازه‌ی «آکسفورد» واژه‌گان بسیاری به این فرهنگ افزوده می‌شود. آقای عبدالله کوثری در جلسه‌ای، از بازدیدشان از ساختمان بنیاد آکسفورد تعریف می‌کردند و می‌گفتند ساختمان معظمی در انگلستان فقط به بنیاد آکسفورد اختصاص دارد. البته ما تا رسیدن به آن‌جا راه زیادی داریم. اما «فرهنگ فارسی معاصر» به‌صورت جمعی تألیف شده و به‌گفته‌ی مؤلفین‌اش تنها فرهنگ فارسی است که در ده سال گذشته سه‌بار ویرایش شده است. این را هم بد نیست بگویم که بابک احمدی جایی گفته‌بود این کتاب را بهترین فرهنگ فارسی موجود می‌داند.

شناس‌نامه‌ی کتاب:
فرهنگ معاصر فارسی یک‌جلدی / مؤلفان: غلام‌حسین صدری افشار، نسرین حکمی، نسترن حکمی. - [ویرایش چهارم]. - تهران: فرهنگ معاصر، ۱۳۸۱.
نسخه‌ای که من دارم چاپ چهارم (۱۳۸۳) همین ویراست است که قیمت‌اش ۸۸۰۰ تومان است.

حالا که از یک واژه‌نامه‌ی مفید فارسی صحبت شد، از یک فرهنگ مناسب زبان کوچه هم بگویم. خوب «کتاب کوچه»‌ی احمد شاملو چندین جلد و هم‌چنان هم ناقص است اما استاد ابولحسن نجفی فرهنگ دو جلدی بسیار مفیدی تألیف کرده‌اند به‌نام: «فرهنگ عامیانه‌ی فارسی». این فرهنگ خیلی از نیازهای من را در این چندساله جواب داده. دو سال پیش که قیمت این فرهنگ دو جلدی مفت بود، فقط ۹۵۰۰ تومان. البته من دو سال پیش فرهنگی را خریدم سال نشرش ۱۳۷۸ بود. مسؤلین نشر نیلوفر متأسفانه قیمت کتاب‌های چاپ سال‌های پیش‌ترشان را عوض می‌کنند. دوره‌ی «تاریخ نقد جدید» سال پیش بیست و چند هزار تومان بود و امسال همان فرهنگ بدون این‌که تجدید چاپ شده‌باشد پنجاه و چندهزار تومان بود.

شناس‌نامه‌ی کتاب:
فرهنگ فارسی عامیانه / ابولحسن نجفی. - نیلوفر، ۱۳۷۸.

۳. گوش‌کردن «ساقی‌نامه»‌ی شهرام ناظری با آهنگ‌سازی «کامبیز روشن‌روان» از «دو قدم مانده به صبح» در حین وشتن این پست هم حالی داد به ما ها.